Mediation: efficiënt en effectief oplossen van conflicten

Mediation is conflictoplossing via bemiddeling onder leiding van een onafhankelijke derde: de mediator. Als onpartijdig bemiddelaar doorziet de mediator heel snel de basis van het conflict en herkent hij ieders positie daarin. Hij is een expert in communicatie en zet een proces in gang, waarbij de betrokkenen van tegengestelde posities opschuiven naar verenigbare én soms zelfs gezamenlijke belangen. Zo werken zij gericht toe naar de oplossing van het conflict.
De kracht van mediation is dat de betrokkenen zélf tot de oplossing voor het conflict komen. Doordat betrokkenen zich verantwoordelijk voelen voor hun oplossing, zal het ook een werkzame oplossing blijken te zijn. Belangrijk is daarnaast dat de betrokkenen in het proces meer oog krijgen voor de wederzijdse belangen: er is leven na het conflict. Maar het meest verrassende is misschien wel dat tegenstellingen die eerst onverzoenlijk leken, in korte tijd overbrugd kunnen worden. Omdat mediation snel, kostenbesparend en effectief werkt, wordt deze vorm van conflictoplossing steeds vaker toegepast.

De rol van de mediator: procesbegeleider

Als bemiddelaar heeft de mediator een duidelijk afgebakende taak. Hij heeft géén verantwoordelijkheid voor de inhoudelijke oplossing. De vraag: “Wie heeft er gelijk?” komt niet aan de orde. De mediator geeft geen inhoudelijk oordeel. Wat doet de mediator wel? Hij neemt de verantwoordelijkheid voor de procesmatige kant: voor de wijze waarop cliënten tot de oplossing komen. Met zijn onafhankelijkheid en onpartijdigheid als gereedschappen confronteert hij de cliënten met hun verantwoordelijkheid. Zij alleen kunnen het conflict oplossen en met hun keuze voor mediation hebben zij aangegeven dat samen te willen doen. Steeds als dat nodig is, zal de mediator op die verantwoordelijkheid wijzen. Met zijn neutraliteit als grondhouding zal hij de cliënten stimuleren om naar elkaar te luisteren en elkanders belangen te zien.
Voor de inhoudelijke kant van de zaak zijn de cliënten dus zelf verantwoordelijk. Zij zijn de materiedeskundigen en kunnen dan ook betere oplossingen bedenken dan een buitenstaander. De mediator geeft leiding aan het proces waarin de oplossing wordt ontwikkeld. Hij zorgt dat cliënten zich weer serieus genomen voelen en gerespecteerd. Zij ervaren dat het hebben van een conflict heel menselijk is. Gelijk of ongelijk doet daarbij niet terzake; ze voelen dat ze niet hoeven aan te vallen of zichzelf te verdedigen. De mediator maakt eerst de onderliggende belangen zichtbaar. In een open sfeer kunnen de cliënten vervolgens werken aan de oplossing waarmee hun belangen het beste gediend zijn.

Vertrouwelijkheid en creativiteit

Mediation is een vertrouwelijk proces. Er wordt niets naar buiten gebracht van wat er tijdens de bemiddeling gebeurt of wordt besproken, tenminste, voor zover het nieuwe informatie is. De cliënten kunnen zich helemaal vrij voelen in het geven van informatie en het doen van voorstellen. De geheimhoudingsplicht wordt contractueel vastgelegd voor alle deelnemers aan de mediation (mediator, cliënten en eventuele derden/deskundigen). Ook als het onverhoopt tot een procedure mocht komen, blijven de deelnemers aan de geheimhoudingsplicht gebonden.
Mediation slaagt, doordat de betrokkenen zich veilig voelen en alle ruimte krijgen. De mediator maakt duidelijk dat men gerust het achterste van de tong kan laten zien en nodigt de cliënten uit creatieve oplossingen te bedenken. In een brainstormsessie vliegen de mogelijke oplossingen steeds sneller over tafel. Er is namelijk een beveiliging ingebouwd: elke suggestie is in eerste instantie vrijblijvend. Wie een suggestie doet, is daar niet (direct) aan gebonden. Eerst worden namelijk alle mogelijkheden geïnventariseerd en aan objectieve criteria getoetst. De mediator begeleidt vervolgens bij het onderhandelen over de opties en de totaaloplossing. De uiteindelijk gekozen opties zijn natuurlijk wél bindend.

Mediation werkt

Standpunten en tegengestelde posities zijn voor de mediator geen gegeven. Hij verspilt geen tijd aan machtsspelletjes en rituele dansen, maar zet in op samenwerking. Daardoor wordt de escalatie van het conflict gestopt. De betrokkenen steken hun energie niet meer in de instandhouding van het conflict, maar wel in het met elkaar werken. De oplossing die dat oplevert, heeft een hoge slaagkans. Doordat de cliënten de oplossing zelf hebben uitgewerkt, zullen zij zeer gemotiveerd zijn om de gemaakte afspraken na te komen. De afspraken zijn niet opgelegd door een derde, een rechter bijvoorbeeld, maar zijn uit eigen wil en uit eigen overtuiging gemaakt.
Als dat moet, kan mediation zelfs binnen enkele uren tot een oplossing leiden, zonder dat de buitenwereld (klanten, relaties, media) er lucht van krijgt. Bovendien biedt mediation perspectief na het conflict: doordat betrokkenen de oplossing samen hebben bereikt, kunnen zij in de toekomst met elkaar blijven samenwerken, als ze dat willen.
Het is veelzeggend dat mediation zich in de afgelopen decennia heeft ontwikkeld tot een zeer gewaardeerde conflictoplossingsmethode in de Verenigde Staten. Circa 80 tot 90% van de mediations slaagt. In Nederland is mediation de meest eigentijdse conflictoplossingsmethode. De methode wordt algemeen erkend als een waardevol alternatief voor de traditionele methoden, zoals gerechtelijke procedure, arbitrage en geschillencommissie. Niet voor niets heeft mediation vanaf 2005 ook een structurele plaats in het Nederlandse rechtsstelsel gekregen.

Wanneer mediation?

Elk geschil is geschikt voor mediation. Een mediator zal in de praktijk heel uiteenlopende kwesties tot een goed einde helpen brengen. Dat kan doordat de mediator zich richt op het proces en niet op de inhoud. De enige vraag die er toe doet, is de vraag of de betrokkenen zelf ‘geschikt’ zijn voor mediation. Met andere woorden: zijn zij bereid om samen aan een oplossing te werken?

Extra zekerheid

Mediation is een vak dat men zich alleen kan eigen maken door middel van veel ervaring, intensieve training en voortdurende scholing. Een mediator is onophoudelijk bezig zijn grondhouding – neutraliteit – te versterken.
In het belang van het vak en in het belang van cliënten is de stichting Nederlands Mediation Instituut (NMI) actief als kwaliteitsbewaker. Het NMI stelt voorwaarden aan trainingsinstituten die officieel erkend willen worden. Ook worden eisen gesteld aan mediators die in het NMI-register willen worden opgenomen. Aanvullende eisen worden gesteld, indien een mediator ook de NMI-certificering wil verkrijgen. Dit houdt in dat de mediator een minimumaantal mediations per jaar doet en daarnaast meer activiteiten op het gebied van permanente educatie ontplooit dan een NMI-geregistreerde mediator. Elke NMI-mediator (geregistreerd en al dan niet gecertificeerd) is gebonden aan het reglement en de gedragsregels van het NMI. Belangrijk met het oog op kwaliteitsbewaking is ook de klachtprocedure van het NMI.